Studiedag Wie / wat leidt de kuur?

Lacan poneerde in deze context alvast een stelling die even simpel als radicaal is: de analyticus stuurt niet de patiënt, maar wel de kuur. Met andere woorden: de analyticus moet geen moreel leidsman spelen die zegt wat iemand moet doen in zijn of haar leven. Maar, de analyticus is wel degelijk verantwoordelijk voor het kader waarbinnen de behandeling plaatsvindt. Dit laatste wordt indirect nog versterkt door een tweede stelling van zijn hand: de motor van de kuur wordt gevormd door het verlangen van de analyticus, wat hij overigens differentieert van diens weten.

Het zijn boutades die op het eerste gezicht haaks lijken te staan op onze huidige tijd, met het belang dat men hecht aan de zogenaamde ‘regie van de patiënt’ of het accent dat men legt op de zogenaamde ‘zorgvrager’ of ‘consument’. De hedendaagse eis tot ‘transparantie’ lijkt bovendien een andere sokkel van het analytisch werk te ondergraven: tegenover het klassieke vraagteken omtrent het verlangen van de analyticus staat voortaan het recht te weten wat een behandelaar werkelijk denkt over jou.

Lacans uitspraken dateren ogenschijnlijk uit een ander tijdperk, zowel voor de maatschappij als voor de psychoanalyse: stof ter discussie dus. Men kan zich bijvoorbeeld de vraag stellen of de fameuze ‘regie van de patiënt’ in de praktijk geen schaamlapje is voor een allesbepalend netwerk. En is er nog plaats voor het subject, voorbij zijn benoeming als burger-met-rechten of als gebruiker-van-een-dienst? In hoeverre is het vooral een financiële logica die de touwtjes in handen houdt? Met andere woorden, wat zijn de implicaties van de huidige tijdsgeest op ons klinisch werk en hoe kunnen we dit kritisch onder de loep nemen? Het is echter even cruciaal om ook de psychoanalytische concepten zelf tegen een kritisch licht te houden, wil men hun vruchtbaarheid behouden. Waarin schuilt dus hun klinische relevantie en hoe kunnen we dat opnieuw op scherp zetten voor de praktijk van vandaag?

Dat is de inzet van de studiedag, met aandacht voor de brede waaier van klinisch werk: niet alleen in de psychoanalytische privépraktijk, maar ook in het institutioneel werk. Het is een fundamentele vraag waarbij het concrete antwoord tegelijk heel tastbare gevolgen met zich meebrengt: wie/wat leidt de behandeling? Klant is koning…?